कहिलेकाहीँ जीवनको सबैभन्दा ठूलो सफलता धेरै टाढा खोज्नुपर्दैन। त्यो आफ्नै रुचि, आफ्नै सीप र आफ्नै संस्कृतिभित्र लुकेको हुन्छ। निर्मल श्रेष्ठ र राजेश्वरी कायस्थको जीवनयात्रा त्यही सत्यको जीवन्त उदाहरण हो। एउटा दम्पती, जसले नेवारी मौलिक परिकारलाई केवल व्यवसाय बनाएका छैनन्, आफ्नै संस्कृति, परम्परा र पहिचानलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउने अभियान बनाएका छन्।
वि.सं. २०३३ सालमा नुवाकोटको खरानीटारमा जन्मिएका निर्मल श्रेष्ठको बाल्यकाल प्रकृतिको काखमा बित्यो। बदाम, कोदो र मकैले हरियाली ओढेका खेतबारी, तादी खोलाको अविरल संगीत र गाउँको सरल जीवनले उहाँको व्यक्तित्व निर्माण गर्यो। गाउँमा नेवार समुदायको संख्या कम भए पनि उनीहरूको भाषा, संस्कृति, चाडपर्व र मौलिक खानाको स्वादले निर्मलको मनमा सानैदेखि नेपाली मौलिक संस्कृतिप्रति सम्मान र अपनत्व जगायो।
कक्षा १० सम्म गाउँमै अध्ययन पूरा गरेपछि उहाँ उच्च शिक्षाका लागि काठमाडौं आउनुभयो। पशुपति क्याम्पसमा आई.ए. अध्ययनसँगै उहाँको जीवनले नयाँ मोड लियो। गाउँको शान्त परिवेशबाट राजधानीको व्यस्त जीवनमा पाइला राख्दै उहाँले शिक्षा, संघर्ष र आत्मनिर्भरताको नयाँ यात्रा सुरु गर्नुभयो।
उता, भक्तपुरको ऐतिहासिक नयाठिमीमा जन्मिएकी राजेश्वरी कायस्थको बाल्यकाल भने नेवारी कला, संस्कृति, भाषा र परम्पराको जीवन्त वातावरणमा बित्यो। मठ–मन्दिर, जात्रा, पर्व र परम्परागत जीवनशैलीबीच हुर्किएकी राजेश्वरीका लागि नेवारी परिकार केवल भोजन थिएनन्, ती परिवारको माया, संस्कृतिको सुगन्ध र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको अमूल्य सम्पदा थिए।
सानैदेखि उहाँलाई नयाँ–नयाँ परिकार बनाउने र खुवाउने रुचि थियो। आमा र हजुरआमाबाट सिकेका पाककलाका सीपले उहाँको मनमा नेवारी भान्साप्रतिको प्रेम झन् गहिरो बनायो।
समयले आफ्नै बाटो कोर्यो। वि.सं. २०६२ सालमा निर्मल श्रेष्ठ र राजेश्वरी कायस्थ वैवाहिक बन्धनमा बाँधिनुभयो। नुवाकोटको ग्रामीण परिवेश र भक्तपुरको सांस्कृतिक सभ्यताबीचको यो मिलन केवल दुई व्यक्तिको विवाह थिएन, यो दुई फरक संस्कार, दुई फरक भूगोल र दुई फरक जीवनशैलीको सुन्दर संगम थियो।
विवाहपछि दुवैले काठमाडौंको गोगबुमा आफ्नो सानो संसार बसाल्नुभयो। समयसँगै परिवारमा एक छोरी र एक छोरा जन्मिए। छोरी अहिले स्नातक तह (बीबीएस) अध्ययनरत छिन् भने छोरा कक्षा ९ मा अध्ययन गरिरहेका छन्। सन्तानको उज्ज्वल भविष्य नै उनीहरूको जीवनको सबैभन्दा ठूलो प्रेरणा बन्यो।
निर्मल श्रेष्ठले करिब १७ वर्षदेखि गोरखापत्र संस्थानमा निष्ठा र इमानदारीका साथ सेवा गर्दै आउनुभएको छ। स्थायी जागिरले परिवारलाई आर्थिक आधार दियो। उता राजेश्वरीले निजी कम्पनीको लेखा शाखामा काम गर्नुभयो, सिलाइ–कटाइ, बेकरीलगायत विभिन्न सीपमूलक तालिम पनि लिनुभयो। तर उहाँको मन कहिल्यै ती काममा रमाउन सकेन।
जति नै नयाँ सीप सिके पनि, उहाँको मन सधैं नेवारी भान्साको स्वादमै फर्किरहन्थ्यो। योमरी, बारा, चटामरी र परम्परागत परिकारहरू उहाँका लागि केवल खानाका परिकार थिएनन्, ती उहाँको पहिचान, आत्मा र संस्कृतिको अभिन्न हिस्सा थिए।
जीवनले अर्को मोड तब लियो, जब धापासी हाइटमा लाग्ने रैथाने कृषक हाटबजारमा अचार बिक्री गर्ने साथी सान्ता के.सी.ले उहाँलाई पनि हाटमा आउन सुझाव दिनुभयो। सुरुमा उहाँले चुरा, पोते र क्रिस्टलका सामग्री बिक्री गर्नुभयो। व्यापार भइरहेको थियो, तर मन अझै सन्तुष्ट थिएन।
त्यही बेला रैथाने एग्री प्रडक्ट्सबाट आएको एउटा सुझावले उहाँको जीवनको दिशा नै बदलिदियो।
“तपाईं त नेवारी संस्कारमा हुर्किनुभएको, किन योमरी, बारा र चटामरी बिक्री गर्नुहुन्न ?”
यो सुझाव राजेश्वरीका लागि वर्षौँदेखि मनभित्र लुकेको सपनाको ढोका खोल्ने चाबी बन्यो।
अर्को हप्तादेखि उहाँले आफ्नै घरमा माया र मेहनतका साथ योमरी र बारा बनाउन सुरु गर्नुभयो। बिहानै तयार पारेर हाटमा ल्याएका ती परिकार पहिलो दिनमै करिब एक घण्टाभित्रै सकिए। ग्राहकले स्वादको प्रशंसा गरे। फेरि आउने वाचा गरे।
त्यो दिन राजेश्वरीले केवल व्यापारको सफलता होइन, आफ्नै रुचिमाथिको विश्वास पनि जित्नुभयो।
त्यसपछि सुरु भयो स्वादको यात्रा।
एक ग्राहकले अर्को ग्राहकलाई सुनाए। अर्कोले आफ्ना आफन्तलाई ल्याए। धापासीको रैथाने कृषक हाटमा “स्वादिलो योमरी र बारा” भन्ने चर्चा फैलिन थाल्यो। माग बढ्दै गयो। घरबाट मात्र बनाएर ल्याउन सम्भव भएन। त्यसपछि उहाँहरूले हाटमै ताजा परिकार बनाउन सुरु गर्नुभयो।
यही यात्रामा निर्मल श्रेष्ठ पत्नीका सबैभन्दा बलिया सहयात्री बने।
निर्मल बारा बनाउन सिपालु, राजेश्वरी योमरी बनाउन अद्भुत फुर्तिला। एक जनाले बारा तयार पार्ने, अर्काले आकर्षक योमरी बनाउने, त्यसपछि दुवैले मुस्कानका साथ ग्राहकलाई आफ्नै हातले परिकार पस्कने दृश्य आज उनीहरूको परिचय बनेको छ।
ग्राहकहरू केवल स्वाद लिन मात्र होइन, दम्पतीबीचको आत्मीयता, सहकार्य र सम्मान महसुस गर्न पनि उनीहरूको स्टलमा पुग्छन्।
आज उनीहरू धापासी हाइटमा लाग्ने मंगलबारे र शुक्रबारे रैथाने कृषक हाटबजार तथा कमलादीस्थित आईटी प्लाजामा प्रत्येक शनिबार लाग्ने हाटबजारमा नियमित रूपमा योमरी, बारा र अन्य नेवारी परिकार पस्किरहेका छन्। विभिन्न मेला, महोत्सव र सांस्कृतिक कार्यक्रममा पनि उनीहरूको सक्रिय सहभागिता रहने गरेको छ। ग्राहकको विशेष अनुरोधमा घरमै तयार पारेर अर्डरअनुसार घर–घरमा सेवा पनि उपलब्ध गराइरहेका छन्।
व्यवसायसँगै राजेश्वरी सामाजिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा पनि उत्तिकै सक्रिय हुनुहुन्छ। नेपाल भाषा तथा नेवारी संस्कृतिसँग सम्बन्धित विभिन्न संस्थामा आबद्ध उहाँ न्याः पुच, बुहारी समूह तथा ठिमी दिदीबहिनी समूहमार्फत संस्कृति संरक्षणमा निरन्तर लागिरहनुभएको छ।
निर्मल श्रेष्ठ र राजेश्वरी कायस्थको जीवनले एउटा गहिरो सन्देश दिन्छ—मानिसले आफ्नो रुचि, सीप र संस्कृतिमाथि विश्वास गर्न सके सफलता आफैं बाटो खोज्दै आउँछ।
आज आफ्नै घरबाट सुरु भएको सानो प्रयासले परिवारलाई सम्मानजनक आम्दानी दिएको छ। अझ ठूलो उपलब्धि भनेको उनीहरूले आफूले मन पराएको काम गर्दै जीवनयापन गरिरहेका छन्। उनीहरूको अनुहारमा देखिने मुस्कान व्यवसायको सफलताभन्दा बढी आफ्नै सपना बाँचिरहेको सन्तुष्टिको उज्यालो हो।
यो कथा केवल योमरी र बाराको व्यापारको कथा होइन। यो श्रीमान्–श्रीमतीबीचको विश्वास, सहकार्य र साझा सपनाको कथा हो। यो आफ्नै संस्कृतिलाई गर्वका साथ अँगालेर त्यसलाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने प्रेरणादायी यात्रा हो।
निर्मल र राजेश्वरीले प्रमाणित गरेका छन्—जब मनले रोजेको कामलाई परिवारको साथ, निरन्तर मेहनत र आत्मविश्वासले साथ दिन्छ, तब सफलता केवल कल्पना रहँदैन, जीवनको मिठो यथार्थ बन्छ।
हरेक योमरीमा संस्कृतिको मिठास छ, हरेक बारामा परम्पराको सुगन्ध छ, र निर्मल–राजेश्वरीको प्रत्येक मुस्कानमा आफ्नै सपनालाई बाँचिरहेको आत्मसन्तुष्टिको उज्यालो झल्किन्छ।
