सुदूरपश्चिम केवल एउटा भूगोल होइन, यो संस्कृति, परम्परा, आत्मीयता र मौलिक स्वादको अनुपम भूमि हो। यही माटोको सुगन्ध बोकेर बैतडीकी मिना चन्द र बझाङकी कमला सिंहले आफ्नो जीवनलाई एउटा नयाँ अर्थ दिएका छन्। फरक जिल्लामा जन्मिए पनि नियतिले उनीहरूलाई एउटै परिवारमा नन्द–भाउजूको सम्बन्धमा बाँध्यो। यही सम्बन्धले पछि एउटा सुन्दर उद्यम र सांस्कृतिक अभियानको रूप लियो।
काठमाडौंको कपनमा बसोबास गर्दै गर्दा उनीहरूको मन भने बारम्बार आफ्नै जन्मभूमिको संस्कृति, परिकार र जीवनशैलीतर्फ फर्किरहन्थ्यो। उनीहरू सोच्थे—सुदूरपश्चिमको मौलिक स्वादलाई राजधानीसम्म कसरी पुर्याउने ? यही सोचले उनीहरूलाई सुदूरपश्चिमको प्रसिद्ध परिकार “माडा” तर्फ डोर्यायो।
माडा केवल एउटा खानाको परिकार होइन। यो सुदूरपश्चिमको संस्कृति, आत्मीयता, आतिथ्य र परम्पराको जीवित प्रतीक हो। स्थानीय रैथाने चामलको पिठोबाट बन्ने माडा विशेष अवसर, पर्व र पाहुनाको सम्मानमा पकाइन्छ। समयसँगै कोदो, फापर र कागुनोजस्ता रैथाने अन्नबाट पनि माडा बनाउन थालिएको छ, जसले यसको पोषण र महत्वलाई अझ बढाएको छ।
मिना र कमलाले आफ्नो सपना साकार पार्न रैथाने एग्री प्रोडक्ट्स नेपालको रैथाने कृषि हाटबजारसँग सहकार्य गरे। हाटबजारमा पहिलो पटक माडाको सुगन्ध फैलिँदा त्यो केवल व्यापारको सुरुआत थिएन, सुदूरपश्चिमको संस्कृति र स्वादलाई काठमाडौंसम्म ल्याउने अभियानको शुभारम्भ थियो।
सुरुवाती यात्रा भने सहज थिएन। कतिपयले व्यङ्ग्य गरे—“महारानीहरू पनि अब रोटी बेच्न थाले !” तर यस्ता कटाक्षले उनीहरूको आत्मविश्वास कमजोर बनाएन। बरु त्यही आलोचना उनीहरूका लागि प्रेरणा बन्यो। उनीहरूले मेला, महोत्सव र विभिन्न कार्यक्रममा आफ्नै हातले माडा पकाए, मानिसहरूलाई स्वाद चखाए र माडाको कथा सुनाए।
बिस्तारै काठमाडौंवासीले माडालाई चिन्ने र मन पराउने क्रम बढ्दै गयो। एकपटक स्वाद चाखेका ग्राहक फेरि खोज्दै आउन थाले। परिवार, साथीभाइ र शुभचिन्तकको साथले उनीहरूको अभियान अझ बलियो बन्यो।
आज उनीहरू “नन्द भाउजू माडा घर” स्थापना गर्ने योजनामा छन्। यो केवल खाजा घर मात्र हुने छैन, बरु माडाको इतिहास, संस्कृति, पोषण र रैथाने ज्ञानको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्ने केन्द्र बन्ने उनीहरूको सपना छ।
माडासँगै उनीहरूले मासको बटुक, भेज पकौडा, कोदोको मःमजस्ता अन्य रैथाने परिकार पनि काठमाडौंवासीसमक्ष पस्कन थालेका छन्। यसले स्थानीय अन्न, परम्परागत खानाको संरक्षण र किसानको उत्पादनलाई बजारसँग जोड्न पनि मद्दत पुर्याएको छ।
मिना चन्द र कमला सिंहको कथा केवल दुई महिलाको उद्यमशीलताको कथा होइन। यो आफ्नो माटो, संस्कृति र पहिचानप्रतिको प्रेमको कथा हो। नन्द–भाउजूबीचको आत्मीय सम्बन्ध, साझा सपना र समर्पणले कसरी एउटा सानो प्रयासलाई ठूलो अभियानमा बदल्न सक्छ भन्ने प्रेरणादायी उदाहरण हो।
साँचो अर्थमा भन्नुपर्दा, माडाले उनीहरूलाई व्यवसाय मात्र दिएको छैन, नयाँ पहिचान, आत्मविश्वास र समाजसँग जोडिने एउटा सुन्दर माध्यम पनि दिएको छ। उनीहरूको यात्रा आज धेरै नेपालीका लागि प्रेरणा, आशा र सांस्कृतिक पुनर्जागरणको जीवित कथा बनेको छ।
